دين و انديشه

فضيلت ماه رمضان از نگاه قرآن و اولياء الهي
دوشنبه 25 مرداد 1389 - 8:58:50 AM
  بزرگنمایی:

نويسنده: عليرضا تاجريان
اشاره: رمضان ماه ميهماني خدا، ماه منفعت، ماه حسابرسي، ماه عيد اولياء الهي، ماه پيروزي بر شيطان، ماه آزادي، ماه محو کننده گناهان، ماه بي رقيب، ماه بي زحمت و ماه خير و رحمت است.
رمضان ماه خداوند است که در آن قرآن بر پيامبر اعظم (ص) نازل گرديده است و تنها ماهي است که در قرآن کريم، نامي از آن برده شده است.  در اين ماه درهاي آسمان و بهشت بر روزه داران گشوده و درهاي جهنم بسته مي شود، عبادت در يکي از شب هاي آن (شب قدر) بهتر از عبادت هزار ماه است.
رمضان بهار مومنان و نامى از نام هاى خداوند است که خداوند بزرگ در ماه رمضان، سفره ميهماني را براي بندگانش مي گستراند و روزه داران را بر سر سفره لطف و کرم خويش ميهمان مي کند و روزه تنها بهانه اي است که خداوند بزرگ مي خواهد بواسطه آن بندگانش را به ميهماني خويش فرا خواند.
 روزه آزمودن اخلاص، يادآور قيامت، زکات بدن و سپر آتش جهنم است. روزه درصدد کنترل نفس و مهار تمايلات نفساني است تا با ايجاد و تقويت روحيه مقاومت در برابر جاذبه هاي نفساني، بعد حقيقي و گوهر اصلي انسان را سرزنده، بالنده و بانشاط  کند و تقواي الهي را در وجود انسان محقق سازد.
روزه پرده از ديدگان روزه دار بر مي دارد تا غبار تن، حجاب رخسار زيباي روح نگردد و خواهش هاي نفساني، مانع رويت ارتباط ميان روح آدمي با معبود يکتا نگردد و چه زيباست هنگامي که روح آدمي با عالم ملکوت در ارتباط باشد و نيازهاي حقيقي اش را از پروردگار خويش بخواهد.
بايد ماه خدا را شناخت تا از برکات اين ماه عزير بهره منده شد چنان که امام زين العابدين (ع) اين درخواست را ملتمسانه از پروردگار خويش طلب مي کند؛« اللهم صل على محمد وآل محمد والهمنا معرفه فضله واجلال حرمته...؛ خدايا بر محمد و آل او درود فرست و شناخت فضيلت ماه رمضان و بزرگداشت حرمتش را به ما الهام فرما.»
در اهميت شناخت ماه رمضان «انس بن مالک» روايتي را نقل مي کند؛ انس بن مالک مي گويد هنگامى كه ماه رمضان فرا مى رسيد پيامبر (ص) مى فرمود: منزه است خدا، بنگريد كه به استقبال چه مى رويد و چه به شما روى مي آورد و اين جمله را سه بار تكرار مي فرمود.
در اين نوشتار سعي داريم در حد بضاعت خويش، ماه رمضان را بشناسيم و اين ماه مبارک را درک کنيم. لذا در اين نوشتار برآنيم تا برخي از اوصاف و ويژگي هاي اين ماه پر از خير و برکت را در آيات الهي و روايات اسلامي بيان کنيم و از فضيلت هاي ماه خدا سخن به ميان آوريم.
 
روزه و ماه رمضان از نگاه قرآن
خداوند متعال در آيات 183 تا 185 سوره بقره، به ماه خير و پربرکت رمضان اشاره کرده و روزه را بر مسلمانان واجب کرده است؛
« يا ايها الذين آمنوا كتب عليكم الصيام كما كتب على الذين من قبلكم لعلكم تتقون؛ اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد روزه بر شما نوشته (واجب) شد، چنان كه بر آنان كه پيش از شما بوده‏اند واجب شده بود باشد كه پرهيزگار شويد.» (بقره/ 183)
« اياما معدودات فمن كان منكم مريضا او على سفر فعدة من ايام اخر و على الذين يطيقونه فدية طعام مسكين فمن تطوع خيرا فهو خير له و ان تصوموا خير لكم ان كنتم تعلمون؛ و اين روزهايى چند است پس هر كس از شما مريض و يا مسافر باشد بايد ايامى ديگر به جاى آن بگيريد و اما كسانى كه به هيچ وجه نمى‏توانند روزه بگيرند عوض روزه براى هر روز يك مسكين طعام دهند و اگر كسى عمل خيرى را داوطلبانه انجام دهد برايش بهتر است و اينكه روزه بگيريد برايتان خير است اگر بناى عمل كردن داريد.» (بقره/ 184)
« شهر رمضان الذى انزل فيه القرآن هدى للناس و بينات من الهدى و الفرقان فمن شهد منكم الشهر فليصمه و من كان مريضا او على سفر فعدة من ايام اخر يريد الله بكم اليسر و لا يريد بكم العسر و لتكملوا العدة و لتكبروا الله على ما هديكم و لعلكم تشكرون؛ و آن ايام كوتاه ماه رمضان است كه قرآن در آن نازل شده تا هدايت مردم و بياناتى از هدايت و جدا سازنده حق از باطل باشد پس هر كس اين ماه را درك كرد بايد روزه‏اش را بگيرد و هر كس مريض و يا مسافر باشد به جاى آن چند روزى از ماههاى ديگر بگيرد خدا براى شما آسانى و سهولت را خواسته و دشوارى نخواسته و منظور اينست كه عده سى روزه ماه را تكميل كرده باشيد و خدا را در برابر اينكه هدايتتان كرد تكبير گفته و شايد شكرگزارى كرده باشيد.» (بقره/ 185)

روزه و فضيلت ماه رمضان از نگاه پيامبر اعظم (ص)
پيامبر بزرگ اسلام، ماه رمضان را ماه رحمت مي داند؛« ... و هو شهر اوله رحمة و اوسطه مغفرة و اخره عتق من النار.؛ رمضان ماهى است كه ابتدايش رحمت است و ميانه‏اش مغفرت و پايانش آزادى از آتش جهنم.»
پيامبر اکرم (ص) در روز آخر شعبان، در فضيلت ماه رمضان خطبه اي قرائت کرد، که سلمان اين خطبه را اين گونه روايت مي کند؛« در روز آخر شعبان پيامبر(صلى الله عليه و آله) براى ما خطبه‏اى در فضيلت ماه رمضان قرائت فرمود: و در خطاب خويش به ما فرمود: اى مردم براستى سايه افكنده بر سر شما ماه بزرگ مباركى، ماهى كه در او شبى است كه از هزار ماه بهتر است، كه خداوند روزه‏اش را فرض و واجب نموده، و به پا داشتن عبادات شبش را به طور استحباب مقرر فرموده است، كسى كه تقرب بجويد به خداوند، به انجام نافله خيرى، مثل آن است كه در غير ماه رمضان فريضه‏اى انجام داده باشد، و اين ماه ماه صبر است، و صبر هم اجر و ثوابش بهشت است. و ماه روزه، ماه مواسات و برابرى است، و ماهى است، كه رزق مؤمن در او زياد مى‏گردد، و ماهى است كه اولش رحمت و وسطش مغفرت و آمرزش، و آخرش آزادى از آتش جهنم است، و اين ماه براى مؤمن بهره و منفعت است، و براى منافق خسارت و ضرر.»
رسول اکرم (ص) روزه را زکات بدن مي دانند و مي فرمايند:« لكل شيئى زكاة و زكاة الابدان الصيام؛ براى هر چيزى زكاتى است و زكات بدنها روزه است.»
آخرين رسول الهي، روزه را سپر آتش جهنم مي دانند و مي فرمايند: « الصوم جنة من النار؛ روزه سپر آتش (جهنم) است.» (يعنى بواسطه روزه گرفتن انسان از آتش جهنم در امان خواهد بود.)
پيامبر نور و رحمت در جايي ديگر در اهميت روزه، مي فرمايند:« الصوم فى الحر جهاد؛ روزه گرفتن در گرما، جهاد است.»
رسول خدا (ص)، درباره پاداش روزه مي فرمايند:« قال الله تعالى: الصوم لى و انا اجزى به؛ خداى تعالى فرموده است: روزه براى من است و من پاداش آن را مى‏دهم.»
پيامبر اعظم (ص)، روزه داران را جرعه نوشان بهشت مي دانند و مي فرمايند:« من منعه الصوم من طعام يشتهيه كان حقا على الله ان يطعمه من طعام الجنة و يسقيه من شرابها؛ كسى كه روزه او را از غذاهاى مورد علاقه‏اش باز دارد برخداست كه به او از غذاهاى بهشتى بخوراند و از شرابهاى بهشتى به او بنوشاند.»
رسول اکرم (ص) در جايي ديگر حال روزه داران را اين گونه توصيف مي کنند؛« طوبى لمن ظما او جاع لله اولئك الذين يشبعون يوم القيامة؛ خوشا به حال كسانى كه براى خدا گرسنه و تشنه شده‏اند اينان در روز قيامت ‏سير مى‏شوند.»
در حديثي از رسول اکرم (ص) در فضيلت ماه پربرکت رمضان مي خوانيم؛« ايها الناس انه قد اقبل اليكم شهر الله بالبركة و الرحمة و المغفرة، شهر هو عند الله افضل الشهور، و ايامه افضل الايام و ليالى افضل الليالى و ساعاته افضل الساعات؛ اى مردم ماه خدا با بركت و رحمت و آمرزش به شما رو كرده است، ماهى است كه پيش خدا بهترين ماه است و روزهايش بهترين روزها و شبهايش بهترين شبها و ساعاتش بهترين ساعات.»
در حديثي ديگر از پيامبر اکرم (ص) نقل شده است که؛« اعتكاف عشر فى شهر رمضان تعدل حجتين و عمرتين؛ اعتكاف در يك دهه از ماه مبارك رمضان برابر با ثواب دو حج و دو عمره است.»
در فضيلت ماه رمضان در حديثي ديگر از رسول الله (ص) نقل شده است که؛ « من تلافيه آية من القرآن كان له مثل اجر من ختم القرآن فى غيره من الشهور؛ اگر كسى در اين ماه يك آيه از قرآن تلاوت كند، ثوابش مثل كسى است كه در غير ماه رمضان يك ختم قرآن كرده است.»
 پيامبر اکرم (ص) در فضيلت ماه رمضان مي فرمايند: « إِنَّ ابواب السماء تفتح فى اول ليلة من شهر رمضان ولاتغلق الى آخر ليلة منه؛ درهاى آسمان در اولين شب ماه رمضان گشوده مى شوند و تا آخرين شب بسته نمى شوند.»
حضرت همچنين در جايي ديگر مي فرمايند: « اذا استهلَّ رمضان غلقت أبوابُ النار؛ هنگامى كه هلال ماه رمضان پديدار گردد، درهاى دوزخ بسته شود.»
رسول اکرم (ص) در جايي از بابي در بهشت سخن مي گويند که تنها روزه داران از آن در وارد بهشت مي شوند؛« ان للجنة بابا يدعى الريان لا يدخل منه الا الصائمون؛ براى بهشت درى است ‏بنام (ريان) كه از آن فقط روزه داران وارد مى‏شوند.»
همچنين رسول الله (ص) در اهميت ماه رمضان مي فرمايند:« لو يعلم العبد ما فى رمضان لود ان يكون رمضان السنة؛ اگر بنده «خدا» مى‏دانست كه در ماه رمضان چيست [چه بركتى وجود دارد] دوست مى‏داشت كه تمام سال، رمضان باشد.»

فضيلت ماه رمضان از نگاه ائمه اطهار (ع)
اولين امام شيعيان، ماه رمضان را، ماه خدا مي داند؛« شهر رمضان شهر الله و شعبان شهر رسول الله و رجب شهرى؛ رمضان ماه خدا و شعبان ماه رسول خدا و رجب ماه من است.»
امام علي (ع) به استغفار و دعا در ماه رمضان توصيه کرده ، مي فرمايند:« عليكم فى شهر رمضان بكثرة استغفار و الدعاء فاما الدعا فيدفع عنكم به البلاء و اما الاستغفار فتمحى به ذنوبكم؛ بر شما باد در ماه رمضان به استغفار و دعاى زياد. اما دعاهاى شما دافع بلا از شماست. و اما استغفار شما از بين برنده گناهان است.»
سومين امام شيعيان، حضرت امام حسين (ع) در فضيلت ماه رمضان مي فرمايند:« من تصدق فى شهر رمضان بصدقة صرف الله عنه سبعين نوعا من البلاء؛ هر كس در ماه رمضان صدقه‏اى بدهد خداوند هفتاد نوع بلا را از او دو مى‏كند.»
 حضرت سجاد (ع) رمضان و روزه را بهترين بخشش خداوند مي دانند و در دعاي وداع ماه مبارک رمضان، بعد از آنکه در مقدمه نعمت هاي الهي را مي شمارد، مي فرمايند:« خدايا، نعمت‏هاى فراوانى به ما دادى؛ يكى از آن برجسته‏ترين نعمت‏ها ماه مبارك رمضان است و يكى از بهترين فضيلت‏ها روزه اين ماه است كه نصيب ما كردى. و هيچ زمانى به عظمت زمان ماه مبارك رمضان نيست، گذشته از آنكه شب قدر را در آن قرار دادى، اين ماه را ظرف نزول قرآن كريم قرار دادى كه اين فيض در اين ماه نازل شده است، اگر كسى با قرآن باشد، همراه قرآن بالا مى‏رود، و اين را بر ملت مسلمان منت نهادى، زيرا ديگر ملل در ماه مبارك رمضان روزه نمى‏گرفتند و اين نعمت را مخصوص مسلمين كردى. و اين ماه مبارك در بين ما اقامت داشت و جاى حمد و ثنا بود؛ زيرا به همراه خودش رحمت آورد و رفيق بسيار خوبى براى ما بود. ما در صحبت ‏با او به فضايل و نعمت‏هايى رسيديم. دوستى بود كه به همراهش رحمت و مغفرت و بركت آورد…»
در فضيلت ماه رمضان روايتي از امام پنجم، حضرت امام محمدباقر (ع) نقل شده است که به «سدير» فرمودند:اى سدير! آيا مى‏دانى چه شبهايى است اين شبها؟
سدير گفت: بلى فدايت گردم اين شبها شبهاى ماه رمضان است، مگر اين شبها چگونه است؟
امام (ع) فرمودند: آيا قدرت دارى هر شب از اين شبها ده بنده از فرزندان اسماعيل (ع) را آزاد كنى؟ پس سدير عرض كرد: پدر و مادرم به فدايت، ثروتم كفاف نمى‏دهد، پس امام پيوسته تعداد بنده‏ها را كم كرد، تا رسيد به يكى در تمام اين ماه، سدير گفت: قدرت ندارم پس امام(ع) به او فرمود: آيا قدرت ندارى هر شب يك مسلمان روزه‏دارى را افطار دهى؟ سدير عرض كرد: بلى تا ده نفر را هم مى‏توانم افطارى بدهم، پس امام به او فرمود: اى سدير همان است كه اراده كردى يعنى با افطارى دادن ده روزه‏دار به ثواب عتق و آزاد كردن ده بنده از اولاد اسماعيل (ع) نايل مى‏گردى.
در جايي ديگر، محمدبن مسلم از امام محمد باقر (ع) نقل مي کند که حضرت فرمودند:« ان الله تعالى ملائكه موكلين بالصائمين يستغفرون لهم فى كل يوم من شهر رمضان الى آخره وينادون الصائمين كل ليله عند افطارهم: ابشروا عباد الله فقد جعتم قليلا وستشبعون كثيرا بوركتم و بوره فيكم...؛ خداوند داراى ملائكه اى است كه وظيفه آنان استغفار نمودن براى روزه داران در هر روز از ماه رمضان تا پايان اين ماه است و در هر شب هنگام افطار به روزه داران بشارت مى دهند: اى بندگان خداوند اندكى گرسنگى را چشيديد و به زودى سير مى گرديد. شما و آنچه كه در شماست مبارك گرديد.»
امام صادق (ع) نيز در فضيلت ماه رمضان مي فرمايند:« لكل شى‏ء ربيع و ربيع القرآن شهر رمضان؛« براى هر چيزى بهارى است و بهار قرآن رمضان است.»
همچنين از امام صادق (ع) روايت شده كه آن حضرت در آخرين شب ماه شعبان و در نخستين شب ماه رمضان اين دعا را مى خواند: بارالها! اين ماه مبارك را كه در آن قرآن، براى راهنمايى مردم، نشانه هدايت و جداكننده حق و باطل فرو فرستاده شد، فرا رسيد...
امام صادق (ع) در جايي ديگر، خدمت فرشتگان را به روزه‏داران مژده داده، مي فرمايند:« من صام لله عزوجل يوما فى شدة الحر فاصابه ظما و كل الله به الف ملك يمسحون وجهه و يبشرونه حتى اذا افطر؛ هر كس كه در روز بسيار گرم براى خدا روزه بگيرد و تشنه شود خداوند هزار فرشته را مى‏گمارد تا دست ‏به چهره او بكشند و او را بشارت دهند تا هنگامى كه افطار كند.»
همچنين ششمين پيشواي شيعيان، مسلمانان را از روزه خواري برحذر داشته، مي فرمايند:« من افطر يوما من شهر رمضان خرج روح الايمان منه ؛ هر كس يك روز ماه رمضان را (بدون عذر)، بخورد، روح ايمان از او جدا مى‏شود».
امام هفتم، حضرت موسي کاظم (ع) به روزه داران مژده  مي دهد که دعايشان مستجاب مي شود؛« دعوة الصائم تستجاب عند افطاره ؛ دعاى شخص روزه‏دار هنگام افطار مستجاب مى‏شود.»
امام هفتم در فضيلت روزه ماه رجب نيز، اين مژده را به روزه داران مي دهند؛« رجب نهر فى الجنه اشد بياضا من اللبن و احلى من العسل فمن صام يوما من رجب سقاه الله من ذلك النهر؛ رجب نام نهرى است در بهشت از شير سفيدتر و از عسل شيرين‏تر هركس يك روز از ماه رجب را روزه بگيرد خداوند از آن نهر به او مى‏نوشاند.»
امام موسي کاظم (ع) به افطاري دادن در ماه رمضان نيز توصيه مي کنند؛« فطرك اخاك الصائم خير من صيامك؛ افطارى دادن به برادر روزه دارت از گرفتن روزه (مستحبى) بهتر است.»
امام رضا (ع) در فضيلت ماه رمضان مي فرمايند:« من قرأ فى شهر رمضان آية من كتاب الله كان كمن. ختم القرآن فى غيره من الشهور؛كسى كه در ماه رمضان آيه اى از كتاب خدا(قرآن) را بخواند، مانند كسى است كه در ديگر ماه ها تمام قرآن را خوانده باشد.»

 

استفاده از این مطلب با درج نام نویسنده و ذکر منبع بلامانع است.
  سایر مطالب