دين و انديشه

فلسفه و حكمت روزه
دوشنبه 25 مرداد 1389 - 9:03:02 AM
  بزرگنمایی:

نويسنده: عليرضا تاجريان
همواره اين سئوال براي ما مطرح مي شود که فلسفه و حکمت روزه چيست؟ هر چند که امروزه از نظر علمي و پزشکي، فوايد روزه براي بهداشت جسم و سلامت بدن شناخته شده است، اما درک فلسفه و حکمت روزه از چندين ديدگاه قابل بررسي است:

1- از نظر پزشکي 
چنان که گفتيم پزشکان بر اين عقيده اند که روزه به بهداشت جسم و سلامت بدن کمک کرده و باعث شادي جسم و روح مي شود.
براي آنکه به فلسفه روزه از نظر پزشکي، واقف شويم، به گفتاري از رسول اکرم (ص) اشاره مي کنيم:
پيامبر اعظم (ص) در گفتاري، سه باب از درهاي علم را به روي ما مي گشايد و به فلسفه روزه اشاره مي کند؛ «اغزوا تغنموا، و صوموا تصحوا، و سافروا تستغنوا» اول، جنگ و جهاد كنيد تا مستغنى شويد، كه غنائم جنگى باعث استغنا مى‏باشد، دوم، روزه بگيريد تا صحت و سلامتى خويش را تضمين كنيد، سوم، سفر كنيد تا مالدار شويد، زيرا مسافرت و حمل كالاى تجارتى از شهرى به شهر ديگر يا از كشورى به كشور ديگر باعث رفع نيازمندى‏هاى جامعه و عمران كشورها مى‏گردد.»
در اين گفتار، رسول اکرم (ص) فلسفه روزه را، صحت و سلامتي شخص روزه دار مي دانند.

2- از نظر ديني
چنان که مي دانيم در جهان خلقت، هيچ امري بدون حکمت قرار داده نشده است؛ يعني تمام آنچه که خداوند به انجام آن امر کرده، بيهوده نيست و فلسفه و حکمت هايي دارد که بيش از همه، براي خود شخص مهم است. حال براي آنکه به اهميت روزه واقف شويم، فلسفه و حکمت روزه را از نظر ديني مورد بررسي قرار مي دهيم: 

الف- روزه آزمون اخلاص
حضرت علي (ع) درباره فلسفه روزه مي فرمايند: فرض الله ... الصيام ابتلاء لاخلاص الخلق‏؛ خداوند روزه را واجب كرد تا به وسيله آن اخلاص خلق را بيازمايد.»
چنان که از کلام امام علي (ع) بر مي آيد، روزه براى آزمايش اخلاص مردم است تا بر بندگان خدا درجه اخلاص و ايمانشان ثابت شود.

ب- روزه ياد آور قيامت
پيامبر اکرم (ص) در خطبه شعبانيه در خصوص فلسفه و حکمت روزه مي فرمايند: «و اذكروا بجوعكم و عطشكم جوع يوم القيمة و عطشة؛ ياد آوريد از گرسنگى و تشنگى روزه داريتان گرسنگي ها و تشنگي هاى روز قيامت را.»
در واقع رسول اکرم (ص) به اين نکته اشاره دارند که مومن با گرسنگي و تشنگي روزه، گرسنگي و تشنگي روز قيامت را به ياد مي آورد که تحمل گرسنگي و تشنگي روز قيامت بسي سخت تر از گرسنگي و تشنگي در ماه رمضان است، پس بايد براي آماده شدن با گرسنگي و تشنگي روز قيامت، تلاش بيشتري در راه کسب رضاي خداوندي و کمک به مخلوقات الهي کرد.
امام رضا (ع) هم در بحث از فلسفه و حکمت روزه مي فرمايند: انما امروا بالصوم لكى يعرفوا الم الجوع و العطش فيستدلوا على فقر الاخر؛ مردم به انجام روزه امر شده‏اند تا درد گرسنگى و تشنگى را بفهمند و به واسطه آن فقر و بيچارگى آخرت را بيابند.»

ج- روزه سپري در مقابل عقاب الهي
در خطبه اي در نهج البلاغه درباره فلسفه و حکمت روزه از اميرالمومنين علي (ع) مي خوانيم: «و صوم شهر رمضان فانه جنة من العقاب‏؛  و يكى از دلايل وجوب روزه اين است كه روزه ماه رمضان سپر است از عقاب الهى، يعنى روزه موجب غفران و آمرزش گناهان و معاصى انسان است، كه به وسيله روزه نجات از آتش جهنم و عقوبت پروردگار به دست مى‏آيد.»

د- روزه راهي براي شناساندن فقير به غني
«هشام بن حکم» از امام صادق از علت و فلسفه روز، سئوال کرد، که حضرت فرمود: « براستى خداوند روزه را واجب كرد، تا به وسيله آن بين اغنياء و فقراء مساوات و برابرى به وجود آيد، و اين براى آن است كه ثروتمندانى كه هرگز درد گرسنگى را احساس نكرده‏اند، به فقراء ترحم نمايند، زيرا اغنياء هرگاه (خوردنى و آشاميدنى را) اراده نمودند (و هوس هر نوع ماكولات و مشروبات كردند) برايشان ميسر است، پس خداوند متعال «روزه را واجب نموده‏» كه تا بين بندگانش از فقير و غنى، برابرى به وجود آورد، و اينكه سرمايه داران مسلمان الم جوع و گرسنگى را لمس نمايند، تا بر ضعفاء رقت آوردند، و بر گرسنگان عالم ترحم نمايند.»

ه- روزه سپري در مقابل شيطان
روزه با کنترل نفس، با شيطان مقابله کرده و مومن را از شهوات نابجا دور مي سازد و بواسطه روزه مومن بر شيطان پيروز گشته و بر او غلبه مي کند.
رسول الله (ص) در اين باره مي فرمايند: «ان الشيطان ليجرى من ابن آدم مجرى الدم فضيقوا مجاريه بالجوع‏؛ شيطان جريان مى‏يابد و نفوذ مى‏كند در فرزندان آدم، مانند جريان خون در بدن پس مجارى شيطان را در وجود خود به واسطه گرسنگى يعنى روزه تنگ نمائيد.»
رسول خدا (ص) روزه را سپري در مقابل گناهان مي دانند و مي فرمايند:«الصوم جنة فاذا صام احدكم فلا يرفث و لا يجهل و ان امرء جادله او شاتمه فليقل انى صائم؛ روزه سپرى است از براى شخص، زيرا يكى از شما اگر روزه گرفت‏سخن زشت نگويد، و كارهاى بيهوده نكند، و اگر كسى با وى مجادله كند يا او را شماتت نمايد، او بگويد من روزه هستم.»
چنان که از کلام رسول الله (ص) بر مي آيد، روزه سپري است که روزه دار را از يک سري مبطلات روزه، انواع تهمت ها، دروغها، غيبت ها و شهوتراني ها حفظ کرده و قدرت اصلاح نفس را در شخص روزه دار بالا مي برد تا شخص روزه دار را در مبارزه نفس با عقل ياري دهد.

 

استفاده از این مطلب با درج نام نویسنده و ذکر منبع بلامانع است.
  سایر مطالب